THU APR 1 '10 | JONA DEKKERMEMORY TRACES | CARY MARKERINK - EEN RECENSIEcary markerink / fotoboeken / Zo’n vijftien jaar lang werkte landschapsfotograaf Cary Markerink (1951) aan het document Memory Traces. Vermenigvuldig de tijd dat je in een gemiddeld boek-met-foto’s (en niets meer dan dat) kijkt met hetzelfde aantal of meer, en je hebt een idee hoe lang je kunt genieten van het doorgronden van alle lagen in dit fotoboekobject.

Het is met de uitgebalanceerde, ruimtelijke vormgeving van Irma Boom en de ironische teksten van Markerink zelf, een ode aan het fotoboek als een op zichzelf staand, gelaagd kunstwerk en tijdsdocument. Het toont een innige samenwerking met de vormgever, een gedurfdheid waar Nederlandse fotografen bekend om staan.

Ervaring
Het boek moet dan ook een ‘ervaring’ zijn, aldus de fotograaf op zijn website .
Dat lukt aardig. Om te beginnen bestaat Memory Traces uit een kartonnen box met drie boeken. Eén van monumentaal A3-formaat, met grote, uitklapbare landschapsfoto’s van iconische plekken uit het atoomtijdperk, wereldwijd. Elke foto is paginavullend afgedrukt, dat wil zeggen: de breedte van iedere pagina is simpelweg aangepast aan de foto. Het beeld is perfect uitgesneden en gevouwen. Er tussenin liggen grote, witte pagina’s. Je moet de tafel leegruimen en ver voorover buigen om de teksten te lezen en elk detail op de foto te bekijken, en een stukje achteruit lopen om het geheel te overzien. Daarnaast zijn er nog twee kleine boekjes. Eén bevat een vlot geschreven ‘art-thriller’ Höffding Step van Markerinks hand, waarin een foto van Hitler wordt verkocht op een veiling met als thema het verdwijnen van de analoge - silver-based - fotografie. De ander toont aandoenlijke, korrelige zwart-witfoto’s van een familie uit Chernobyl: de enige foto’s van Memory Traces waarop mensen te zien zijn.

Littekens
Beide verwijzen subtiel, maar als onmisbare ledematen naar het grote boek: de romp. Hierin toont Markerink op zijn monumentale landschapsfoto’s de sporen die de mens heeft achtergelaten; de rode lijn in het werk van de fotograaf. Hij zocht naar de (verborgen) littekens van zijn eigen ‘atoomgeneratie’ en laat ze zien in panoramische beelden, gedetailleerd, verstild en in al hun lelijkheid of juist schoonheid. Kapotgeschoten grauwe woningen in voormalig Joegoslavië. Stilte. Bommenkraters in Vietnam. Geen mens. Kleurige botsauto’s en een reuzenrad bij Tsjernobyl, waar het leven in één klap tot stilstand kwam. Een uraniummijn in Duitsland. Maar ook: weelderige natuur die oude bunkers overgroeit op de eilandengroep Bikini in de Grote Oceaan, alsof er nooit atoomexperimenten van de VS plaatsvonden waarvoor de hele bevolking moest emigreren. De keurige, herrezen flats op Ground Zero in Hiroshima en Nagasaki. De koortsachtige bouwkranen op Potsdamer Platz, waar in hypermoderne winkels en kantoren het kapitalisme nu hoogtij viert.

A lot of grey
Het zijn geen eenduidige plaatjes, iets wat Markerink een aantal keer lijkt te willen benadrukken in zijn ‘geschreven foto’s’: ,,There’s no black or white here, there’s just a lot of grey.” Hij verwondert zich over de vernietigingsdrang van de mens. Hoe grauw het landschap ook is, we willen het bezitten, ook al moeten we ervoor vechten of zelfs sterven, zo schrijft hij in Valley, de tekst waarmee het boek opent.
Zelf wil hij ook bezitten. Hij vangt de wereld in beelden en maakt zichzelf daarmee letterlijk medeplichtig. Zonder schroom besluit hij zijn fotografische zoektocht met deze schuldbekentenis.

De laatste foto in zijn grote boek toont de Silber See bij Bitterfeld-Wolfen. Het schilderachtige water van Markerinks foto, diende jarenlang als dumpplaats voor chemisch fotoafval uit de Orwo- en Agfa-productie. In de geschreven foto Highway waarmee het boek eindigt, kijkt een krater als een beschuldigend oog naar toeschouwer Markerink. Maar: hoe langer hij oefent in echt kijken, zo schrijft hij, hoe verder het beeld voor zijn camera-oog af komt te staan van zijn herinnering en hoe minder ‘waar’ het gebeurde aanvoelt.


Visueel geheugen
Dat is precies hoe de foto’s van Markerink ogen: onwerkelijk. Los van de wapenfeiten uit de Koude Oorlog en de atoomindustrie, gaat Memory Traces op een dieper niveau over perceptie, over ons visuele geheugen. We kennen de zwart-witbeelden van champignonvormige ontploffingen, van verwoeste steden en verminkte mensen. Maar hoe langer geleden, hoe minder echt deze beelden worden. De beelden van Markerink tonen, hoe verstild ook, een veranderende wereld. Het is een tijdsdocument, maar ook een afscheid. Van een tijdperk en ontegenzeggelijk ook van de silver-based, analoge fotografie.

Cary Markerink (1951) heeft naam gemaakt als landschapsfotograaf, waarbij hij door zijn groothoeklens meer laat zien dan je in werkelijkheid in een keer kunt aanschouwen. Hij maakte verschillende fotoboeken. De bekendste is Snelweg / Highways in the Netherlands (1996), een samenwerking met fotograaf Theo Baart en journaliste Tracy Metz (vormgeving Typography & Other Serious Matters).

Het boek en een aantal beelden zijn nog tot 17 april te zien bij Johan Deumens in Haarlem