TUE APR 6 '10 | ELSBETH PIJNAPPELSTOKYO SYMPHONY, POSTUME RONDLEIDING DOOR ED VAN DER ELSKENed van der elsken / nederlands fotomuseum / Tsukiji Vismarkt Tokio; in het vroege ochtendgloren starten de vishandelaren hun dag. De symfonie van de stad wordt in gang gezet door de ritmisch roepende veilingmeesters. Wanneer de vis is verhandeld, ontwaakt ook de rest van Tokio. Volwassenen, jongeren en kinderen gaan op pad naar werk en school. In de trein tussen de stedelingen voel ik mij als kijker voor het eerst een beetje verloren. Al snel stelt een kalme stem me gerust: ‘in de trein naar Shibuya’. Ed van der Elskens postume rondleiding door Tokio is een feit.

De Nederlandse fotograaf {http://www.edvanderelsken.nl Ed van der Elsken] (1925 - 1990) bezocht Japan regelmatig en fotografeerde er veelal op straat, tussen de mensen. Van der Elsken voelde zich thuis in Japan; hij was gefascineerd door de cultuur, een mengeling van traditionele waarden en gewoonten, en invloeden van de westerse kapitalistische levenswijze. Hij fotografeerde vanuit zijn persoonlijke intuïtie, op zoek naar mensen die hem intrigeerden.

Hommage
De vele foto’s en geluidsopnamen die hij ter plaatse maakte, moesten uiteindelijk leiden tot een audiovisuele presentatie, een hommage aan Tokio, de stad die Van der Elsken liefhad. Van der Elsken heeft deze presentatie bij leven echter nooit kunnen verwezenlijken. De in het archief opgenomen correspondentie over de installatie, 1600 nooit eerder vertoonde kleurendia’s, 6,5 uur geluidsband en het notitieboekje getiteld Sync Sound Tokyo Pix vormden voor researcher Frank Ortmanns de sleutel tot het (alsnog) realiseren van deze onvoltooide installatie.

Van economie tot religie, van straatcultuur tot eetcultuur en van entertainment tot politiek: alle aspecten van de stad worden zichtbaar. Hoewel de foto’s al ruim twintig jaar oud zijn, doet de installatie verassend genoeg nergens gedateerd aan. Enkel wanneer van der Elsken ons meeneemt het uitgaansleven van Ginza in, confronteert de poster van de Nederlandse fluitiste Berdien Stenberg de kijker met de verleden tijd. Bij de meeste bezoekers levert deze vlaag van herkenning dan ook hoorbaar gegrinnik op.

Meeslepend, kleurrijk, ritmisch
Op gezette tijden vertelt Van der Elsken waar we zijn of wat we zien. De geluidsband is in de installatie dan ook net zo belangrijk als de foto’s, beeld en geluid versterken elkaar. Het vlaggetjeszwaaien en feliciteren van de jarige keizer gaan naadloos over in een extreemlinkse demonstratie, het gejuich voor de keizer vloeit daarbij over in schreeuwende demonstranten waarbij de fluitjes het ritme van de symfonie verder voeren. Japanners met vetkuiven en dames in petticoats vermaken zich met op de achtergrond de tonen van ‘I’m too sexy for my shirt...’ waarbij de muziek langzaam wordt overstemd door geluid van duizenden kaartjes die worden geknipt. Van der Elskens persoonlijke symfonie van de stad is meeslepend, kleurrijk en ritmisch.

In een interview met Bright stelt Ortmanns over Tokyo Symphony: ‘Het moet voelen alsof je aan de hand van de fotograaf wordt meegenomen in het dagelijks leven van Tokio. Alsof je er zelf bij bent’. Wat mij betreft is die missie geslaagd.


Tokyo Symphony | Ed van der Elsken's ‘Unvollendete' | productie Paradox | Nederlands Fotomuseum Rotterdam | 3 april t/m 20 juni | Opening 10 april 2010 16.00-18.00 (tijdens museumweekend).