TUE APR 20 '10 | ANNELIES KUIPERSTELLING #2 NEDERLANDSE FOTOGRAFIE STAAT STILdiscussie / nederlands fotomuseum / quickscan #01 / Afgelopen zondag bij het Nederlands Fotomuseum waren een aantal mensen uit de Nederlandse fotografie uitgenodigd te reageren op een stelling. Die stellingen kwamen vorige week al voorbij bij DUTCH DOC. Dit in het kader van de tentoonstelling Quickscan. De stellingen werden in columnachtige presentaties gebracht tijdens de themamiddag die het museum had georganiseerd. Ook werden een aantal fotografen geïnterviewd over hun werk in de breedste zin van het woord. Omdat de uitwerkingen van de stellingen breder te dragen dan alleen een themamiddag, hebben we 6 dagen op een rij een column, met op dag 7, een conclusie van Frits Gierstberg, de curator van de tentoonstelling. Het staat vrij om te reageren.

Stil
Nederlandse fotografie staat stil... Nederlandse fotografie staat stil. Dat is de stelling die het Nederland Fotomuseum mij gaf. Nederlandse fotografie staat stil. Ik was er zelf even stil van. Zou dat echt waar zijn? Dat zou schrikken zijn, want wat heb ik dan het afgelopen jaar gedaan als intendant? Een impuls moest ik immers geven aan de documentaire fotografie, een swung, een boost en nu de stelling dat het niet in beweging is, maar stil staat. Is er dan niets gebeurd het afgelopen jaar?

In het voorwoord van de Quickscankrant van Frits Gierstberg staat echter wel dat er veranderingen zijn. Van analoog naar digitaal bijvoorbeeld en van het vervagen van grenzen tussen de genres binnen de fotografie. Dat lijkt mij zó vorige eeuw, die stadia zijn we allang voorbij. Volgens mij zijn we daarna in een interbellum beland.

De Nederlandse fotograaf is niet de snelste als het gaat om verandering. En daar ben ik zelf schuldig aan. Ik dacht bijvoorbeeld met twitter en linkedin de online fotografiewereld behoorlijk bereikt te hebben. Totdat ik, de dag voor de quickscanopening, me op facebook aanmeldde en dacht: “Oh, aha, jullie zitten hier!” Overigens was facebook op de opening ook een gewild onderwerp van gesprek onder fotografen. Blijkbaar hadden meer mensen zich op zo'n verloren zaterdagmiddag aangemeld. Waar de jeugd, maar ook half ondernemend Nederland allang op Hyves en Facebook zat, kwam ik en met mij vele fotografen, zeker heel erg laat.

Ik weet nog niet precies wat dit soort sociale structuren voor een fotograaf en de fotografie in Nederland kan doen. Althans niet hoever dit kan gaan en hoeveel het oplevert. Maar dat het wat oplevert, merk ik wel. De wereld wordt groter, maar ook duidelijker, omdat je kans hebt anderen te ontmoeten wiens neus dezelfde kant opstaat. Facebook als adressenbestand voor je uitnodigingen van je tentoonstelling, maar ook als inspiratie voor onderwerpen, discussies die zich afspelen in andere delen van de wereld enzovoort.

Waar te beginnen
Ik heb het niet alleen over social media als het gaat om stilstaan, maar ook over de mogelijkheden van de Iphone, the Ipad, de mogelijkheden op internet en andere nieuwe media. Eigenlijk wel logisch dat wij Nederlanders achterliggen, want die dingen zijn een half jaar eerder in Amerika op de markt, maar toch. Ook internet initiatieven als webdocumentaires, het zoeken naar nieuwe platformen, afzetmarkten etc. lijkt maar mondjesmaat in te dalen.
Maar ja, waar moet je dan ook beginnen? Iets met bomen en het bos dat je niet meer ziet. Er zijn zo veel mogelijkheden: ga ik filmen, ga ik tekst schrijven, ga ik audio opnemen, doe ik interviews, gebruik ik gevonden materiaal, hang ik prints aan de muur, maak ik iets op internet, ga ik publiceren in een krant in een tijdschrift, doe ik iets in de openbare ruimte of zal er op een festival iets beamen, maak ik een serie, ga ik portretten gebruiken, doe ik het door elkaar? vraag ik hulp van een webbouwer, cameraman, editor, curator? Zal ik posters maken, flyers, of digitale uitnodigingen, moet ik iets op facebook zetten, twitter ik, gebruik ik mijn netwerk op linkedin? En zal ik dan ook nog eens gaan fotograferen? Al die keuzes. Nederlanders lijkt daarin afwachtend te zijn, waar Amerikanen gewoon doen. Uitproberen, neus stoten, opnieuw uitproberen, wellicht nogmaals neus stoten.

Maar ze beginnen wel te komen, die fotografen in Nederland. Wekelijks heb ik fotografen aan mijn tafel die met nieuwe ideeën komen, die nieuwsgierig zijn naar wat er speelt, naar wat er kan, nieuwe mogelijkheden zien. De één ontwikkelt een app voor de iPhone, de ander wil zijn website aanpassen aan de iPad, de volgende is bezig met een gigantisch project wat interessant zou zijn om in een webdocumentaire te vangen. En dan zijn er natuurlijk ook fotografen die bezig zijn en niet bij mij aan tafel zitten.

Nieuwe generatie
Het begon met de discussie bij FOTODOK in 2008 met fotografen die vertelden dat er een nieuwe generatie documentair fotografen was opgestaan. Er was toen een hoop tegengeluid. Een nieuwe generatie, hoezo? Documentaire fotografie bleef toch gewoon documentaire fotografie? Onderzoek doen, een serie maken en in de krant zetten en bij uitzondering in eerste instantie, later veel meer, in een galerie hangen. Bijna anderhalf jaar later kan ik voorzichtig concluderen dat ze misschien wel gelijk heeft gehad, die nieuwe generatie. Volgens mij is het een kwestie van de wet van de remmende voorsprong. In Amerika waren ze al zover. Daar bestond al een Brian Storm, een snelle jongen die fotografie met audio en bewegend film verbond en internet als zijn platform maakte.

Toen kwam de Deense jongens, de Bombay Flying Club, die furore maken in Europa. Dat zijn de jongens die business hebben gemaakt van de webdocumentaire. Maar er kwamen ook steeds meer eigen iniatieven. Tuurlijk, Paradox van Bas Vroege is een voorloper met zijn Shismaref en Why mister Why en nu biedt Photoq een portfolio app voor de iPhone, maar ook de individuele fotograaf als Dirk-Jan Visser maakte met hulp van anderen de eerste webdocu-achtige uiting voor NRC Weekblad. Rob Hornstra is succesvol in zijn samenwerking met journalist Arnold van Bruggen. Twee andere fotografen zijn bezig met een groot project dat tijdens het maken al de insteek heeft van multiplatform en crossmedia. De één denkt erover, de ander begint al. Het zoemt, het gonst, het gaat gebeuren. Nederland maakt een enorme inhaalslag. Ik weet het zeker. Ondernemend en onderzoekend zijn ze die fotografen. Met nieuwsgierigheid, moed en daadkracht gaan ze te werk. Beter, verder, mooier en sneller. Nee, stilstaan is er niet meer bij. We zijn aan het rennen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer aan het doorgaan, Nee, we kunnen nu niet blijven, we kunnen nu niet langer blijven stil staan. (vrij naar Herman van Veen).