MON MAY 3 '10 | ELSBETH PIJNAPPELSEUGENE RICHARDS OVER BOEKEN | SEM PRESSERLEZING WPPworld press photo / James Nachtwey, die in eerste instantie de Sem Presser lezing tijdens de World Press Awards Days zou verzorgen, besloot wegens omstandigheden toch in Thailand te blijven waar hij werkt aan een serie over de Thaise “roodhemden”. Demonstranten die met hun anti-overheidprotesten de politieke situatie in het land de afgelopen weken op scherp hebben gezet. World Press Photo wist alsnog een meer dan waardig vervanger te vinden in Eugene Richards.

Richards won deze editie van World Press Photo de eerste prijs in de categorie Contemporary Issues: Stories, met War is Personal. Een serie in woord en beeld over de nasleep en de impact van oorlog voor oorlogsveteranen en hun nabestaanden. War is Personal zal in september 2010 in boekvorm verschijnen.

Why do you do books?
Deze vraag vormde de rode draad van Richards’ lezing waarin hij inzicht gaf in de aanleidingen en drijfveren om boeken te maken. Het is moeilijk om fotoverhalen gepubliceerd te krijgen in tijdschriften, en als het al lukt dan is de ruimte vaak te gering om een compleet verhaal te vertellen. Zelf vindt Richards zijn series vaak niet eens geschikt voor in een magazine en is hij kritisch over de beperkte tijd die een fotograaf krijgt om in opdracht een serie te maken. Om recht te doen aan de personen wiens verhaal hij vertelt wil Richards weten wie ze zijn, hun verhalen doorgronden en een persoonlijke band met ze opbouwen, maar daarvoor is tijd nodig én een andere publicatievorm – het boek.

Obsessie
Richards’ onderwerpen komen veelal voort vanuit wat hij noemt een obsessie voor specifieke onderwerpen en mensen. Veranderingen in zijn geboortedorp Dorchester, de armoede en raciale segregatie in de Arkansas Delta, verlaten en vervallen huizen op het Amerikaanse platteland, personen die in onze maatschappij over het hoofd worden gezien of worden vergeten – hulpverleners, drugsverslaafden, straatbendes, psychiatrische patiënten. De foto’s gaan vergezeld van bijzondere, persoonlijke en soms zelfs anekdotische verhalen van Richards waaruit een grote betrokkenheid bij de gefotografeerden duidelijk wordt. Maar de verhalen zijn vaak ook schokkend en confronterend, zoals het verhaal van Tomas Young, die na vier dagen in Irak een kogel in zijn wervelkolom kreeg. Tomas is met zijn 24 jaar al oorlogsveteraan. Met brandende sigaretten maakt hij wonden op zijn verlamde, gevoelloze lichaam. Wonden die hij laat infecteren in de hoop aan de infectie te sterven. Tomas leeft nog, vertelt Richards, maar het gaat niet goed met hem.

Catharsis
Het maken van boeken is in Richards eigen woorden ‘a way tot continue my thoughtprocesses’; het geeft hem de ruimte om langer met een onderwerp bezig te zijn en verdieping te zoeken. Het lijkt alsof het maken van een boek voor Richards ook een proces van catharsis is; een manier om de persoonlijke verhalen en ervaringen te verwerken en gebeurtenissen achter zich te laten wanneer het boek er eenmaal is. De geliefde die aan kanker sterft, haar strijd vastgelegd in het boek. De verwoestende effecten van cocaïne en crack op het menselijk lichaam, gestaafd met statistische gegevens in een boek. Het gebrek aan juiste zorg en de erbarmelijke omstandigheden waarin psychiatrische patiënten in onder andere Mexico en Paraguay leven, het boek als de confrontatie met deze mensonterende realiteit.
Toch betekent het afronden van een boek niet dat Richards’ persoonlijke band met de gefotografeerde personen verdwijnt. De lezing illustreerde eens te meer dat hij de herinneringen en gedachten aan hen nog altijd met zich meedraagt.

De videoregistratie van de lezing van Richards, waarin naast bovengenoemde onderwerpen ook aandacht is voor het bijzondere The Blue Room, zal binnenkort te bekijken zijn via de website van World Press Photo

Eugene Richards( 1944, Dorchester, MA) is een gerenommeerd sociaal-documentaire fotograaf . Na afronding van zijn studie Engels, studeerde hij fotografie bij Minor White. Vervolgens ging hij voor Volunteers In Service To Amerika (VISTA) sociaal-maatschappelijk werk doen in Arkansas. De foto’s die hij in deze periode maakte werden gebundeld in zijn eerste monografie Few Comforts or Surprises: The Arkansas Delta (1973). Richards is bekend vanwege zijn persoonlijke en betrokken foto’s. Werk van Richards is veelvuldig gepubliceerd en tentoongesteld.