FRI MAY 7 '10 | ELSBETH PIJNAPPELSWAT EEN KIND TOT EEN KIND MAAKTOklahoma, Verenigde Staten. Morgan Jade Poletek is haar naam. Kalm staat ze tegen de deurpost geleund, met haar grote bruine ogen kijkt ze je aan. Haar arm leunt op de bank, die bedekt is met een kleurige Indiaanse plaid. Op de linkerdeurpost staan lijnen, namen en data, soms vervaagd, soms duidelijk zichtbaar. Lijnen waaraan je kan zien hoe hoog het nog is totdat je net zo groot bent als je oudere broer of zus.

Zomaar een foto van een kind, althans dat lijkt het. Maar hoe beter je kijkt hoe meer het zichtbaar wordt dat de foto grote subtiliteit en scherpzinnigheid in zich draagt. Morgan Jade is dan ook één van de kinderen van Cuny Janssen.

Tegelijkertijd met het verschijnen van haar twee nieuwe boeken, Amami en My Grandma Was A Turtle, presenteert Janssen haar werk op twee locaties. De Pont in Tilburg toont de kinderen van het Japanse eiland Amami-Oshima en hoe sterk zij verbonden zijn met de subtropische natuur die hen omgeeft. In FOAM waren tot 2 mei kinderen te zien die afstammen van onder andere de Turtle-clan, een sub-clan van de matriarchale Delaware Indianen gecombineerd met natuurstudies. Ook deze kinderen zien we in hun natuurlijke omgeving, spelend in de natuur of in en rondom hun huizen.

Twee boeken
Hoewel de twee boeken gelijktijdig zijn ontworpen (door Janssens vaste vormgever Sybren Kuiper) is enkel de benaderingswijze van het onderwerp gelijk. Aan de portretten is te zien dat Janssen zich gedurende langere tijd binnen een gemeenschap voortbeweegt. Er is weinig afstand tussen de fotografe en haar onderwerpen. Ze is aanwezig aan de eettafel, in de slaapkamer of de woonkamer, ze beweegt zich onopvallend voort binnen de intimiteit en veiligheid van het ouderlijke huis en de nabije omgeving. De kinderen zijn zichzelf, nergens is er sprake van een opgelegde pose, de portretten tonen juist de onbevangenheid en wederzijdse nieuwsgierigheid; de kinderen onderzoeken de fotografe zoals zij hen onderzoekt.

My Grandma Was A Turtle
Het boek over de Turtle-clan ademt de sfeer van een persoonlijk familiealbum. De verschillende portretten en natuurstudies zijn losjes in het album geplakt. Door de delicate vormgeving ga je als vanzelf heel voorzichtig om met het boek. Wanneer je de portretfoto’s een beetje optilt worden daaronder de naam van het kind en de bloedlijnen die het kind verbinden met verschillende indianenstammen zichtbaar. Het maakt je als kijker bewust: wat zie je nog terug van deze herkomst in het kind op de foto?

Prachtige namen als Aonpekikund (Hij verschijnt als blauw water) en Tahkoken (Herfstjager) benadrukken de band met de voorouders. Aonpekikund heeft daarbij ook nog eens duidelijke fysieke kenmerken van zijn voorouders: amandelvormige ogen, donker haar, zijn huidskleur. Anna Pechonick daarentegen is een hoogblond meisje met roze kleren en een prachtige blauwe kinderfiets, typisch Amerikaans bijna. Buiten de context van deze serie zou je niet weten wat haar wortels zijn. Toch geven niet alleen de namen of de gelaatstrekken aanwijzingen over de identiteit van de kinderen. De her en der aanwezige Indiaanse plaids, een zelf gemaakte trommel van dierenvel en objecten in de huiskamers geven verwijzen naar de cultuur en tradities die ook worden overgedragen van ouder op kind.

Amami
In Amami toont Janssen naast de Japanse kinderen de woeste rotsen die de begrenzing van het eiland vormen, glooiende groene heuvels, een vochtig en dampend bos vol varens en exotische struiken. Amami is een eiland vol weelderige wildernis. Rondom de huizen is de natuur soms wat meer gecultiveerd, een gesnoeide boom, een grasveldje, een leeggeplukte bananenboom. De sterke band tussen mens en natuur op het eiland komt ook visueel tot uitdrukking in het boekontwerp. Foto’s van de natuur lijken het boek te domineren, maar wanneer je de bladzijden uitvouwt onthult de natuur de kinderen van het eiland; spelend aan de waterrand, in de klas, etend aan tafel.

Anders dan in My Grandma Was A Turtle krijgen de kinderen in Amami geen naam. Maar in de groepsportretten worden al snel familierelaties zichtbaar – een gelijk gevormde mond, overeenkomsten in de vorm van het gezicht. De kracht van Janssen zit toch wel in de manier waarop ze de eigenheid van de kinderen zo verfijnd weet vast te leggen: een bepaalde houding, een oogopslag of een gebaar maken het kind – of het nu in Amerika of Japan is – tegelijkertijd tot hét kind, het unieke individu, dat ook los van zijn specifieke herkomst alle bestaansrecht heeft.

Collectors item
De boeken Amami en My Grandma was a Turtle zijn een prachtige aanvulling op Janssens bestaande oeuvre van bijzondere en met veel liefde en aandacht gemaakte fotoboeken. Boeken die inmiddels al de status van collectors item hebben bereikt. Met Amami en My Grandma was a Turtle zijn er weer twee potentiële kandidaten voor deze status bij.

Cuny Janssen (1975) studeerde in 2000 af aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Twee jaar later won zij de tweede prijs van de Prix de Rome voor haar fotografie. Kinderen en landschappen vormen al zo’n tien jaar het belangrijkste thema in haar werk. Ze fotografeerde kinderen en hun leefomgeving in onder meer India, Macedonië, Iran, Zuid-Afrika, Japan en het meest recent in de Verenigde Staten.

Amami | Museum de Pont Tilburg | t/m 23 mei

De boeken zijn verkrijgbaar in de museumwinkel van de Pont en FOAM en binnenkort ook via de website van Cuny Janssen .