THU JUL 8 '10 | ELSBETH PIJNAPPELS EN LOTTE TEN VOORDEEINDEXAMENRECENSIE: HKUOp de zwoele woensdagmiddag van 23 juni openen de deuren van de eindexamenexposities op de HKU voor het eerst. De entree wordt gevormd door een oase van frisse varens en kruiden, waarbij het zintuigenprikkelende groen een directe referentie lijkt naar het nieuw talent dat zich hier presenteert. Aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) studeerden dit jaar maarliefst twintig studenten af aan de richting fotografie. De onderwerpen en uitwerking zijn over het algemeen documentair van aard, maar dat betekent geenszins dat de afstudeerwerken op elkaar lijken. Sterker nog, de tentoonstelling laat twintig verschillende visies op fotografie, de mens en de maatschappij zien. Ook de huidige ontwikkelingen in de fotografie vonden hun weerslag: een deel van de studenten combineerde zijn of haar eigen werk met gevonden fotografie, terwijl een enkeling de camera helemaal niet ter hand heeft genomen.

De Fotograaf

De HKU lijkt haar studenten niet in een mal voor De Fotograaf te gieten, maar stimuleert haar studenten het eigen pad te volgen en daar door handreikingen en kennis een goede vorm voor te vinden die past bij de persoon en de inhoud van het werk. Dat zou kunnen leiden tot een naar binnen gerichte blik, maar interesse in en een kritische houding ten opzichte van de leefomgeving of de wereld in het groot, voeren de boventoon. Het medium zelf ontkomt ook niet aan een grondige analyse. De studenten die er wel voor kozen zichzelf of hun familie als uitgangspunt te nemen, wisten een universele kwaliteit aan hun werk te verlenen zonder te vervallen in navelstaarderij, een enkeling daar gelaten.

De lichting 2010 legt daarnaast ook uitstekende ondernemers kwaliteiten aan de dag. Dat komt tot uiting in de uitzonderlijke kwaliteit van de presentaties: goed verzorgde afdrukken en afwerking, een groot aantal doordacht uitgevoerde publicaties (boeken, dvd’s), stuk voor stuk bijzonder zorgvuldig vormgegeven. Ook de publicatie die de afdeling zelf verzorgde is een voorbeeld van dat ondernemerschap: in de weken voorafgaand aan de tentoonstellingen viel van ruim honderd fotografieprofessionals een professionele catalogus op de mat.

Intimiteit

Intimiteit is een van de gemene delers die bij een groot aantal series zichtbaar wordt; in de soms nog wat schuchtere jonge lesbische stelletjes van Marije Brouwer of in het werk van Mara van Corstanje die haar moeder portretteerde: een voormalig professioneel dansers met een nog steeds gedisciplineerd en getraind lichaam. Maeve Stam richtte haar camera op de intieme choreografie van mensen die samen slapen. Michaël van Maanen mengde zich in het leven van zijn jongere broer Ruben om zo hun relatie tot elkaar en hun verschillende levensstijlen te onderzoeken. Maar het meest indrukwekkende werk waarin intimiteit een rol speelt is toch wel het zeer persoonlijke The Color of Coal van Satijn Panyigay. Het verlies van haar moeder laat Panyigay na inmiddels al meer dan 2891 dagen nog steeds niet los. Dat uit zich in sferische, donkere glossy beelden, maar ook zeer gevoelige en beklemmende boeken. De kijker wordt tot voyeur gemaakt, de persoonlijke emoties en het rouwproces dat Panyigay doorleefde en nog steeds doorleeft vormt voor de toeschouwer een scherpe confrontatie met eigen gevoelens, ervaringen en angsten die het verlies van een dierbare teweeg kunnen brengen.

Geen camera

Opvallend is ook het aantal afstudeerders dat zelf de camera nauwelijks heeft aangeraakt en in plaats daarvan werkt met archiefmateriaal (Anna Dasovic), Google’s straatbeelden (Diederik Overbeke), computer gegenereerde afbeeldingen (Jesse Nortier) of zelfs computergestuurde camera’s waarbij toeval een belangrijke factor wordt (Maeve Stam).
Sinds Google Streetview een vlucht heeft genomen is er veel ophef ontstaan over het fenomeen. Voor velen is het leuk als ze zichzelf of het eigen huis in de beelden terugzien. Maar niet iedereen zit daar op te wachten. Diedrik Overbeke spotte zijn eigen moeder via Streetview en besloot het fenomeen als uitgangspunt van zijn afstudeerwerk te nemen. Overbeke onderzoekt conceptmatig de implicatie van Streetview op privacy, censuur en copyright en gaat daarbij in op de scheidslijn tussen de echte en de virtuele wereld. Dit doet hij door uitsneden te maken binnen de al door Google gefotografeerde wereld. Hiermee tornt Overbeke aan het door Google gebruikte copyright op de foto’s – wat in feite een copyright op de wereld betekent.

Nominaties

Het mag opvallend genoemd worden dat twee van de eindexamenstudenten die geen camera hebben gebruikt, zijn genomineerd voor de prijzen die de HKU elk jaar uitdeelt.

Anna Dasovic maakte voor haar indrukwekkende project Vredenhof 1939-1945 enkel de overzichtsfoto van het kleine drenkelingenkerkhof op Schiermonnikoog. De rest van het project betstaat uit archiefmateriaal. Voor elke soldaat die begraven is op Vredenhof, geïdentificeerd of niet, heeft Dasovic een uitvouwblad gemaakt. De negentig verschillende levens ontvouwen zich op deze manier letterlijk voor de kijker door identiteitskaarten, krantenberichten, identificatierapporten, foto’s van de aangespoelde lichamen en foto’s van de militaire begrafenis. Dasovic onderzocht verschillende archieven en brengt haar bevindingen in haar eigen project bijeen. Intrigerend zijn met name de bladen van de onbekende soldaten, soms is het uitvouwblad enkel gevuld met een registrerende foto van de grafsteen. Juist door deze onbekende soldaten gelijke aandacht te geven in haar project weet Dasovic ook hen aan de vergetelheid te ontrekken. Anna Dasovic is –geheel terecht- genomineerd voor de HKU Award.

Jesse Nortier is genomineerd voor de Piet Bakker Prijs. In een koele, donkere ruimte toont hij vijf grote, op lichtbakken gepresenteerde foto’s van vrij banale objecten, waaronder een raket ijsje, een glazen schaal een dobbelsteen. Is dit een pleidooi voor het alledaagse voorwerp? Kritiek op het beeld dat zoveel informatie in zich draagt dat het voor de meeste kijker onleesbaar is geworden? Een tegenstem in een door beeld overstelpte wereld? Één ding staat vast: Nortier heeft genoeg voer om de zomermaanden door te komen.

www.hku.nl hku