FRI JUL 9 '10 | LOTTE TEN VOORDEEINDEXAMENRECENSIE: AKV|ST. JOOSTIn de tropische hitte van de 2e juli begeef ik mij per auto naar de academie St. Joost in Breda. Na een uur file –half Nederland spoedde zich naar huis, naar de kwartfinale van het WK-, biedt de koele, landelijke omgeving van de academie een weldadige afleiding. St Joost is een waar toevluchtsoord voor de kunstenaar in opleiding. Terwijl vanaf het grasveld applaus klinkt vanwege de diploma-uitreikingen, wordt de stilte in het academiegebouw slechts onderbroken door de vogelgeluiden onder het werk van fotografe Eva Kasbergen.

Soms romantisch, vaak grappig

Veel meer dan in Utrecht het geval is, hebben de studenten aan de academie in Breda een persoonlijk dilemma tot uitgangspunt voor hun eindwerk genomen: de dood van een demente oma (Jasmijn Labadie), een overleden vader (Whitney Lamasian en Allard Terwel), ziekte en ruzie. Dat levert soms romantische, vaak grappige beelden en af en toe medelijden op. Een beknopte weerslag.

Lana Mesic maakte een prachtig vormgegeven, bitterzoet boek over de relatie met haar moeder, waarin een brief van haar moeder over een ruzie tussen de twee het uitgangspunt vormt. Naast het maken van intrigerende beelden, slaagt Mesic er bovendien in een persoonlijke kwestie tot iets universeels te maken.

Annika Šakić gaat met humor en gelatenheid haar psoriasis te lijf om het draagbaar te maken. Silvia Bakker is aanzienlijk minder lichtvoetig wanneer zij probeert haar homoseksualiteit en religieuze achtergrond te verenigen. Rosa Kijne maakt van de nood een deugd. Geteisterd door een winterdip en de onmogelijkheid naar warmer oorden te vertrekken, besloot ze dat ze beter thuis kan zorgen voor avontuur. Met een inventieve installatie van touwtjes en kledinghangers kan ze vanuit haar bed de rest van de kamer bedienen (video-installatie), een stapel boeken wordt een ontsnappingsroute, een stuk karton een huisje bovenop een paal waar ze even kan neerstrijken om bij te komen van het winterse geweld.

Geen cliché

Maar ook de documentaire aanpak heeft een flink aantal navolgers. Vanessa Enders fotografeerde officiële ruimtes als een beurshal, gerechtszaal en een parlement vlak na een bijeenkomst. Enders verheft ze uit hun functie als decor en laat hen zelf het podium nemen. Gebruikte kopjes, lege flessen en verschoven stoelen halen die ruimtes dichterbij, ontheffen ze uit hun steriele anonimiteit en krijgen ze iets uitnodigends. Alsof het gepermitteerd is rond te snuffelen terwijl de bewaker even de andere kant op kijkt. Ondanks dat de ruimtes van Enders in principe toegankelijk zijn voor het publiek, zal de gemiddelde kijker zo’n zaal nog nooit van binnen hebben gezien, waardoor er een vreemd soort spanning ontstaat.

Ook sociale, economische en maatschappelijke thema’s ontsnapten niet aan het oog van de afstudeerders. Zo fotografeerde Monne Tuinhout Thaise seizoensarbeiders die vijf jaar lang werkten in kassen in de Israëlische woestijn. Een lange blonde man met een kleine Chinese vrouw aan zijn zijde bij het uitgaan van de kerk in een Zuid Hollands dorpje, vormden voor Miriam Donkers aanleiding een portret te maken van Xiaofeng Burggraaf Fu. Een verkenning van haar vooroordelen over Europese mannen met een Aziatische echtgenote leidde tot een bevestiging van een aantal daarvan en een interessant beeldverhaal bovendien.

Peter de Krom combineert een persoonlijke ervaring met een sociaal maatschappelijk probleem. Voor ‘’t Hok’ bracht hij twee zuipschuren in het Westland in beeld, de omgeving waar hij zelf opgroeide met een bescheiden versie van een zuipschuur op zijn zolderkamer. Jongeren in het Westland beginnen vaak jong met werken in de kassen en vermaken zich in de weekend met excessief drinken. De gemeenschap is vrij gesloten maar dankzij zijn afkomst lukte het De Krom toestemming te krijgen om op twee verschillende plekken te fotograferen. Ondanks dat het probleem al vaker onderwerp van een reportage is geweest, is het De krom gelukt uit de clichés te blijven en een aantal nieuwe inzichten te verschaffen.
Mirjam Donkers en Peter de Krom zijn beiden geselecteerd door de academie en het festival Breda Photo (dit najaar voor de vierde keer in alle culturele instellingen van Breda) voor deelname aan een tentoonstelling tijdens het festival. Jasmijn Labadie hoort ook bij de selectie.

Media mix

Het merendeel van de studenten heeft verschillende media aangewend om hun verhaal zo goed mogelijk te vertellen. Archiefmateriaal wordt gecombineerd met tekst, bewegend beeld en geluidopnames. Projecties worden afgewisseld met prints en ook de die zijn vaker niet dan wel gewoon naast elkaar opgehangen. Gebruik om het gebruik komt nauwelijks voor. Eerder zijn sommigen te terughoudend geweest. Allard Terwel, bijvoorbeeld, beperkte zich tot het samenstellen van een familiealbumachtig boek, waarin foto’s van zijn jeugd worden afgewisseld met foto’s van de jeugd van zijn vader die hij nooit gezien heeft. Het archiefmateriaal combineerde hij met eigen foto’s van de plekken waar zijn vader voor de camera had geposeerd. Voor hem een groot thema, maar door het ontoegankelijke vormgegeven boek lukt het hem niet de toeschouwer te raken met zijn verhaal.

Eigen wijze

Drie studenten benaderen het medium op geheel eigen wijze. Julia van den Broek richtte een museum in met parafernalia, gevonden foto’s, en eigen werk: een rommelig maar uitnodigende omgeving voor een goed gesprek over het wezen van fotografie. Ook Roos van Mierlo probeert een spreekwoordelijke vinger tussen het papier en de afbeelding te krijgen. Zij doet een beroep op het voorstellingsvermogen van de kijker door alleen met tekst te werken; gedachteflarden op het moment dat Van Mierlo een zelfportret maakt. Anne Geene, tot slot, bracht alles wat leeft, bloeit en groeit rond haar tuinhuisje in kaart. Ze raakt aan de geschiedenis van de fotografie, door het in te zetten als registratie- en onderzoeksmiddel, door zich toe te leggen op één van de meest geliefde en oudste onderwerpen (de natuur) én door het gebruik van technieken als zoutdrukken en fotogrammen.

Uit de beelden, onderwerpkeuze, het experiment en de teksten spreekt veel plezier, ambitie, persoonlijke betrokkenheid en een open blik op de omgeving. Voor sommige studenten is er hopelijk een fase van leren en het verwerken van persoonlijke kwesties afgerond, waardoor ze zonder al teveel problemen de stap van de beschermde academieomgeving naar de professionele wereld zullen kunnen zetten. Laten we hopen dat ze het plezier en experiment vast kunnen houden: het zijn broodnodige eigenschappen voor het veroveren van een plekje in de wereld van de fotografie.