WED JUL 14 '10 | LOTTE TEN VOORDEEINDEXAMENRECENSIE: RIETVELDamsterdam / eindexamen / Na het beklimmen van drie trappen, verwelkomen studenten van de afdeling fotografie aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam, bezoekers van de eindexamententoonstelling ‘What’s Next Sally’. De eindexamenkandidaten bemannen een barretje van waarachter ze bezoekers voorzien van informatie, de broodnodige dorstlessers –het is opnieuw tropisch warm-, plattegronden en visitekaartjes. Grote stapels van de catalogus ‘Spread’ vullen de vitrines waarin door het jaar heen projecten worden getoond.

In ‘Spread’ staat werk van de elf eindexamenkandidaten waarin zij de (on)mogelijkheden van twee elkaar confronterende pagina’s beeld onderzochten. Het concept werd bedacht door Paul Kooiker, Johannes Schwartz (beiden fotograaf en docent aan de academie) en Willem van Zoetendaal (galeriehouder, vormgever en uitgever). Een aantal studenten koos ervoor werk op te nemen dat zij ook op de tentoonstelling laten zien. Van de studenten die speciaal voor ‘Spread’ nieuw werk maakten, overtuigd vooral Katarina Hrušková. Zij groef in drie verschillende bodems een perfect rond gat (te zien op de linker pagina) en presenteerde het residu op een klein hoopje op de rechterpagina. Niet alleen is het beeld prachtig in evenwicht, Hrušková’s handeling intrigeert. Een gat in de grond laat zich ruim interpreteren: een graf, een ontsnappingroute, een geheime bergplaats voor een schat, het begin van een tunnel naar de andere kant van de wereld. Een gat onthult lagen en betekenissen die ons iets kunnen vertellen over de geschiedenis.

Over de kunst

De verschijningsvorm en functie van de fotografie en de beeldende kunst lopen als een rode draad door verschillende eindexamen projecten heen. Liam Tickner verwijst met de spelelementen in zijn werk duidelijk naar het competitieve karakter en de factor ‘kans’ in het slagen van een carrière of niet. Zijn lightboxes zijn een vrije vertaling van spel met licht.
Fleur van Dodewaard verruilde het schildersmodel, de sculptuur en het monument voor een roze geverfde plank. De geometrisch aandoende vlakverdeling levert een mooi vlak en lijnenspel op, dat tegelijkertijd de kijker uitnodigt zijn idee op het smetteloze roze vlak te projecteren.

Suzanne Posthumus onderzoekt in haar video ‘Like Paris Hilton’ haar status als kunstenaar. Aan de voet van de Sacre Coeur in Parijs en op het plein voor de Brandenburger Tor in Berlijn poseert zij als stereotype van zichzelf, terwijl de camera gericht is op omstanders die door een interviewster aan de tand worden gevoeld over hun beeld van de kunstenares: arm, dronken en een beetje gek, maar vooral iemand die niet serieus genomen hoeft te worden. Echte kunst wordt blijkbaar nog altijd door mannen gemaakt?
Op de foto’s die ze voor spread maakte poseert ze met grote bange ogen, maar in erotische houding voor de camera. De decors zijn haastig afgemaakt -tape, scharen en ecoline zijn duidelijk in beeld-, haar houding ongemakkelijk, alsof ze moest haasten voor de zelfontspanner. De kunstenares is haar eigen model: ze beschouwd zichzelf en haar werk met humor en zelfspot, de kunst als noodzakelijk kwaad om te kunnen bestaan. Suzanne Posthumus is genomineerd voor de GRA Award.

De idee voorop

Na een aantal academies bezocht te hebben, blijkt dat de thema’s (het medium, een verlies, de over geregulariseerde samenleving) evenals het gebruik van bestaand foto- en documentatiemateriaal steeds terugkomen. Op de Gerrit Rietveld Academie wordt aan die thema’s echter een heel eigen draai gegeven. Een directe aanleiding of letterlijke uitleg zul je niet snel tegenkomen, teksten zijn opvallend afwezig: de idee staat voorop. Ook zijn de presentaties opvallend minder gelikt dan in Utrecht en Den Haag. Er is nergens gekozen voor een strikt documentaire aanpak, maar dat wil niet zeggen dat maatschappelijke of sociale thema’s en vooroordelen afwezig zijn.

Van Anne Huijnen mag het allemaal wel wat speelser in het dagelijks leven: soep schep je gewoon op tafel en wie fantaseerde er niet ooit over een glas wijn tot over de rand toe vol te schenken of een hele schaal taartjes leeg te eten?

‘You Can’t Stop Me Now’ is de titel van een serie verontrustende foto’s. De hoofdrol is weggelegd voor een vrouw. Ze draagt op de meeste foto’s niet veel meer dan een panty en hoge hakken, terwijl ze haar lichaam In allerlei schijnbaar onmogelijke hoeken buigt. Als een circusartiest. Op andere foto’s steken haar benen uit een doos of onder een tafel vandaan. Isabelle Wenzel presenteert een vrouwbeeld waarin zij wordt gezien als object. Een lustobject bestaande uit benen en borsten (of uiers, getuige de tros opgeblazen rubberen handschoenen), een dienstmeid, vermaak, maakbaar en inwisselbaar bovendien. De ijzeren greep om mijn keel verslapt wat als ik wat verscholen humor ontdek in de confetti rond haar en een tentje van matrassen dat een schuilplaats is voor een spelend kind, maar ik ben er niet gerust op.

Hrair Sarkisissian presenteert een opmerkelijke verzameling werken. In één ruimte combineert hij pasfoto’s van zijn vader met pasfoto’s van hemzelf, de blik steeds starend in een niets buiten de kaders van de foto. In een aanpalende ruimte twee rijen foto’s van kleine houten constructies. Door de zwarte ondergrond en de dramatische belichting doen ze me denken aan de decors uit Dogville van Lars von Trier. In diezelfde ruimte: een groot canvas waarop een gebouw te zien is. Het gebouw hangt scheef, zakt van de muur: het gebouw zelf is een foto op canvas, een illusie van iets dat nog gebouwd moet worden, of van iets dat er geweest is. Het materiaal en de bouwstijl doen vermoeden dat het hier gaat om Syrië, geboorteland van Sarkissian. Die drie samen maken weemoed, een zoektocht naar een vaderland dat nog slechts bestaat uit ruines, naar een vader die verdwenen is maar wiens contouren besloten liggen in zijn eigen gezicht.

Een paar dagen na het bezoek zijn het vooral de werken die de me fysiek iets doen (Isabelle Wenzel) en de werken die mijn fantasie prikkelen (Fleur van Dodewaard, Hrair Sarkissian) die beklijven. De zone met precies de juiste verhouding van hints en raadselachtigheid biedt slechts plaats aan enkelen. Maar ik ben optimistisch gestemd: deze tentoonstelling –en dus de academie- heeft bewezen dat de werkelijkheid aan de basis kan liggen van de meest uiteenlopende en verrassende projecten. Wanneer studenten (man én vrouw) zich dat beseffen en het veilige pad van de academie durven verlaten, zie ik de toekomst zonnig voor ze in.

De tentoonstelling is helaas niet meer te zien, maar in de online catalogus kun je ze wel virtueel bekijken.